Zasada równości szans kobiet i mężczyzn, która została zdefiniowana jako gender mainstreaming to jedna z naczelnych polityk horyzontalnych Unii Europejskiej. Kraje członkowskie, w tym Polska zobowiązały się do jej przestrzegania we wszystkich dziedzinach życia politycznego, społecznego, gospodarczego i w każdym procesie podejmowania decyzji. W związku z tym powyższa zasada powinna być brana pod uwagę we wszystkich działaniach podejmowanych przez instytucje administracji rządowej i samorządowej, w tym przede wszystkim w projektach finansowanych ze środków unijnych.

Zgodnie z Agendą działań na rzecz równości szans kobiet i mężczyzn w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013 do realizacji zasady równości szans zmierzają następujące działania:

• konieczność zwiększania zatrudnienia kobiet i mężczyzn, w tym zwłaszcza kobiet, jako tej grupy, która jest w szczególnej sytuacji na rynku pracy,
• podnoszenie kwalifikacji zawodowych kobiet i mężczyzn, w tym w szczególności wsparcia osób o niskich i zdezaktualizowanych kwalifikacjach, np. kobiet powracających na rynek pracy po urlopach macierzyńskich i wychowawczych,
• rozwijanie aktywności ekonomicznej kobiet mężczyzn, jako odpowiedzi na wyzwania rynkowe, pobudzanie postaw przedsiębiorczości,
• godzenie życia zawodowego i prywatnego poprzez zwiększanie dostępu do usług opiekuńczych nad dziećmi i osobami zależnymi co umożliwi pełne uczestnictwo w kształceniu i rynku pracy oraz promowanie nowych form organizacji pracy.

Od projektodawcy wymagane jest dokonanie we wniosku o dofinansowanie diagnozy uwzględniającej sytuację kobiet i mężczyzn w danym obszarze i oceny wpływu na sytuację płci. Polityka gender mainstreaming często jest nieprawidłowo kojarzona ze statystyczną równowagą/równością (50%/50%) w udziale kobiet i mężczyzn w ofercie projektu. Celem gender mainstreaming jest trwała zmiana społeczna, doprowadzenie do zbalansowania udziału kobiet i mężczyzn we wszystkich dziedzinach życia, niwelowanie barier i dyskryminacji oraz aktywne im przeciwdziałanie. W przypadku istniejących już nierówności jednakowe traktowanie (50%/50%) zwiększa ryzyko utrwalenia istniejących nierówności a więc jest sprzeczne z zasadą równości szans. Projektodawcy muszą się zastanowić nad potencjalnymi przeszkodami, które powinni wyeliminować, jak również nad sposobem ich usunięcia oraz jakie środki finansowe powinny być przeznaczone na ten cel. Perspektywa równości płci powinna być uwzględniana na każdym etapie realizacji projektu począwszy od jego przygotowania, aż po ewaluację. Wsparcie skierowane na wyrównywanie szans, nie powinno się ograniczać do zaplanowania działań na rzecz poprawy sytuacji tylko i wyłącznie kobiet, a grupy defaworyzowanej w danym obszarze problemowym. W przypadku braku występowania nierówności ze względu na płeć, projektodawca jest zobowiązany zaplanować takie działania na każdym etapie realizacji projektu, aby nie doszło do dyskryminacji którejś z płci.

W ramach Karty Oceny Merytorycznej wniosku o dofinansowanie funkcjonuje lista sprawdzająca – standard minimum realizacji zasady równości szans kobiet i mężczyzn. Standard minimum stanowi założenia jakie musi spełnić projekt, aby został uznany jako spełniający zasadę równości szans.

Zasada równości szans w standardzie minimum

W związku z nowelizacją treści dokumentów: Zasady dokonywania wyboru projektów oraz Instrukcja do wniosku o dofinansowanie w ramach PO KL zmianie uległy pytania sprawdzające do standardu minimum spełniania zasady równości szans. Spełnianie standardu nadal jest uzależnione od pozytywnej odpowiedzi na 2 z 6 pytań lub zaliczenie projektu do wyjątku wobec którego nie stosuje się standardu minimum. Nowe dokumenty obowiązują od dnia 1 stycznia 2010 r.

Standard minimum wg. Zasad dokonywania wyboru projektów obowiązujących od dnia 1 stycznia 2010 r.:

1) Czy projekt zawiera analizę sytuacji kobiet i mężczyzn dotyczącą obszaru interwencji i/lub zasięgu oddziaływania projektu, która wskazuje na nierówności ze względu na płeć?

□ TAK □ NIE

2) Czy analiza sytuacji kobiet i mężczyzn zawiera dane ilościowe, które wskazują na brak istniejących nierówności w obszarze interwencji i/lub zasięgu oddziaływania projektu?

□ TAK □ NIE

3) Czy użyte w analizie sytuacji kobiet i mężczyzn dane w podziale na płeć dotyczą obszaru interwencji i zasięgu oddziaływania projektu?

□ TAK □ NIE

4) Czy działania odpowiadają na nierówności ze względu na płeć istniejące w obszarze interwencji i/lub zasięgu oddziaływania projektu i/lub różnicują działania (formy wsparcia) dla kobiet i mężczyzn?

□ TAK □ NIE

5) Czy rezultat(y) są podane w podziale na płeć i/lub wskazują jak projekt wpłynie na sytuację kobiet i mężczyzn w obszarze interwencji i/lub zasięgu oddziaływania projektu?

□ TAK □ NIE

6) Czy projekt wskazuje w jaki sposób zostanie zapewnione równościowe zarządzanie projektem?

□ TAK □ NIE

7) Czy projekt należy do wyjątku, co do którego nie stosuje się standardu minimum?

□ TAK □ NIE

Wyjątki, co do których nie stosuje się standardu minimum:

* profil działalności projektodawcy (ograniczenia statutowe),

* realizacja działań pozytywnych (działania te pozwalają na wpłynięcie na niekorzystną sytuację danej płci w konkretnym obszarze interwencji i zasięgu oddziaływania projektu, a tym samym wyrównanie jej szans społecznych i zawodowych),

* zamknięta rekrutacja – projekt obejmuje - ze względu na swój zakres oddziaływania - wsparciem wszystkich pracowników/personel konkretnego podmiotu, wyodrębnionej organizacyjnie części danego podmiotu lub konkretnej grupy podmiotów wskazanych we wniosku o dofinansowanie.